ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΒΑΓΓΕΛΗ ΧΡΟΝΗ/ΟΔΟΣ ΠΑΝΟΣ

ΟΔΟΣ ΠΑΝΟΣ.... ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΒΑΓΓΕΛΗ ΧΡΟΝΗ

Οι εκδόσεις "Οδός Πανός" του Γιώργου Χρονά, κλείνοντας 40 χρόνια δημιουργικής πορείας αφιερώνει το 191ο τεύχος του στον σπουδαίο ποιητή Βαγγέλη Χρόνη. Ένα εξαιρετικό αφιέρωμα που έχει επιμεληθεί ο Θανάσης Νιάρχος. Σημαντικές προσωπικότητες των Γραμμάτων και των Τεχνών μιλούν για την ποίηση του Βαγγέλη Χρόνη. Κείμενα σημαντικά για έναν σημαντικότατο ποιητή, ο οποίος καταφέρνει αθόρυβα και ουσιαστικά να αφήνει το έντονο στίγμα του στην ποίηση.

Το τεύχος περιλαμβάνει πλούσιο φωτογραφικό υλικο από την πορεία της ζωής του Βαγγέλη Χρόνη καθώς επίσης και ποιήματα όλης της ποιητικής περιόδου.

Το 2021 κυκλοφόρησε ένας συγκεντρωτικός τόμος με το ποιητικό του έργο/ Βαγγέλης Χρόνης Ποίηση (1999-2020)/από τις εκδόσεις Καστανιώτης και με σχέδια του Αλέκου Φασιανού.

Οδός Πανός. Αφιέρωμα στον Βαγγέλη Χρόνη.

ΒΑΓΕΛΗΣ ΧΡΟΝΗΣ...Ένας ποιητής παντός αισθήματος.

Παρακολουθώ  χρόνια την ποίηση του Βαγγέλη Χρόνη  και κυρίως ανατρέχω συχνά σε αυτή. Τα ποιήματα του με συγκινούν βαθιά και με ταξιδεύουν σε παρελθόντα και μελλοντικό χρόνο. Εικόνες και στιγμές τόσο δυνατές σαν πίνακες ζωγραφικής. Η γραφή του προσωπική και το ποιητικό του σύμπαν ένα βαθύ πηγάδι συναισθημάτων. Έχουν δίκιο ο Σταύρος Ξαρχάκος  και ο Γιώργος Μανιώτης που παρομοιάζουν την ποίηση του με τα γιαπωνέζικα Χαικού. Σαν παροιμίες οι στίχοι του. Ο Βαγγέλης Χρόνης μετατρέπει την ρουτίνα της  καθημερινότητας σε απέραντη ομορφιά. Μέσα από τα ποιήματα του έχω μετακομίσει πολλές φορές σε τοπία και κόσμους μακρινούς. Αγαπώ πολλά από τα ποιήματα του. Αυτό όμως είναι ένα ποίημα που το κρατάω πάντα μέσα μου και με συντροφεύει συχνά...

Είπε να γράψει.

Οι λέξεις παγωμένες τα αισθήματα μουδιασμένα.

Λευκές οι σελίδες όπως το χιόνι.

Φόρεσε τα γάντια έπλασε μια χιονόμπαλα την πέταξε μακριά.

Ακούστηκε ένα χράατς 

Βρήκε την πρώτη λέξη.

(Από την ποιητική συλλογή "ΑΓΑΛΜΑΤΑ ΚΑΙ ΨΥΧΕΣ")

Γιάννης Γούνας 

Ο Βαγγέλης Χρόνης με τον Αλέκο Φασιανό.

Χαμηλόφωνη ταπεινοσύνη... ("Σύμμαχος χρόνος")

Γράφει ο Γιώργος Ν. Μανιώτης

Όταν έπεσε στα χέρια μου η ποιητική συλλογή "Ο σύμμαχος χρόνος" του Βαγγέλη Χρόνη, είχα μεγάλη περιέργεια να δω τι είδους ποιήματα γράφει αυτός ο άνθρωπος της δράσης. Αυτό που με ξάφνιασε ήταν η μεστή απλότητα των ποιημάτων του. Καμία διάθεση να προσποιηθεί και να μας δείξει ότι είναι ποιητής. Εικόνες και νοήματα κατακτημένα μέσα απ'τη ζωή. Χαμηλόφωνα και ταπεινά μας δείχνει τα χρώματα της χαράς και της λύπης του. Με σεμνότητα ελευθερώνει την ποιητική του διάθεση, που η αλήθεια της φανερώνει ότι είναι προϊόν μιας βαθιάς, αλλά εντελώς δυσδιάκριτης μοναξιάς. Και, παράξενο πράγμα, τα ποιήματα του "Σύμμαχου χρόνου", καθώς διάβαζα με έκπληξη και ενδιαφέρον τις σελίδες του, όλο και πιο έντονα άρχισαν να μου φέρνουν στο νου τα ολιγόλογα ποιήματα της μεγάλης κινέζικης ποίησης. Παρόμοια ποιητική διάθεση ταπεινοσύνης και ουσιαστικής εμπειρίας, σε άλλες εποχές, σε διαφορετικούς καιρούς, πλησιάζουν να δημιουργούν τα ίδια σχεδόν αποτελέσματα. Ας ακούσουμε όμως τον ποιητή για να δείτε τι ακριβώς εννοώ.

"Οι φλέβες μου αδυνατούν/να συγκρατήσουν την Ανατολή/που χείμαρρος ξεχύνεται" ή "Το μοιρολόι άραγε/να είναι για τον νεκρό/ ή για σένα/ που θρηνείς τον θάνατο σου;" ή "Σε συλλογιέμαι/κι οι λέξεις τρέχουν ποτάμια/ ή "Μ'έπεισαν πια οι καιροί/τον χρόνο να αγγίξω/και να τον κάνω σύμμαχο".

Από την παρουσίαση του βιβλίου "Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΜΑΙΟΥ" που πραγματοποιήθηκε στο Ίδρυμα Θεοχαράκη στις 25 Νοεμβρίου 2014(Από αριστερά: Κώστας Γεωργουσόπουλος, Θανάσης Νιάρχος, Νόνικα Γαληνέα, Κική Δημουλά, Βαγγέλης Χρόνης, Γιώργος Μανιώτης).

Η πρώτη κραυγή..."Η ευθύνη του Μαΐου". Ένα μικρό απόσπασμα από το σημείωμα του Κώστα Γεωργουσόπουλου.

Γράφει ο Κώστας Γεωργουσόπουλος

...Η ποίηση, η καθαρή ποίηση, δεν είναι τίποτα άλλο πάρα ένα τερέτισμα τζιτζικιών. Είναι μια προσπάθεια να επιστρέψουμε στην αθωότητα, στην πρώτη κραυγή. Η μεγάλη ποίηση είναι η προσπάθεια να ξαναβρούμε την πρώτη κραυγή. Η ποίηση του Βαγγέλη Χρόνη είναι μια τέτοια ποίηση. Μέσα απ'το φόβο της ζωής αλλά και την ελπίδα ότι ο θάνατος είναι μια μετάβαση. Επομένως δεν πρέπει να τον φοβάται κάνεις παρά να τον αντιλαμβάνεται ως μια διαδικασία μεταποίησης, με την σωστή σημασία της λέξης σε σχέση με το "εδώ" και με το "επέκεινα". Αυτό δημιουργεί τον ελεγειακό χαρακτήρα αυτής της ποίησης. Είναι ένα κλάμα αλλά κλάμα λυτρωτικό. Ένα βουβό κλάμα, δάκρυα που λυτρώνουν και καθαίρουν, όπως συμβαίνει ακριβώς στην αυθεντική τραγωδία.

🔴Δεν μπορώ λόγο ειδικότητας να παραβλέψω ένα ποίημα που έχει τον τίτλο "Επίδαυρος" καθώς πρόκειται για ένα βαθύ καημό του, αλλά ταυτοχρόνως δικαιώνει και πάρα πολλές απ'τις προσωπικές μου απόψεις πάνω σ'αυτό το φαινόμενο που, ουσιαστικά, τροφοδότησε τη ζωή μου για εξήντα ολόκληρα χρόνια.

"Τα θερμά μάρμαρα της Επιδαύρου/ένα αυγουστιάτικο βραδινό/ζωντανεύουν αόρατα μαζί με τον θίασο/όλους εκείνους τους παλιούς θεατές/στις ίδιες πάντα θέσεις/να παρακολουθούν ίσως και το ίδιο έργο./Πόσους βίους ακόμα θα διένυα/εάν τους γνώριζα/και πόσα δεν θα άκουγα/από θεραπευμένους και θεραπευτές του Ασκληπιείου/για την παραποίηση των έργων/σε μια γλώσσα μεταποιημένη;/Ίσως τα μόνα πιστά στο τερέτισμα τους/να είναι τα τζιτζίκια".

Θεωρώ το τελευταίο δίστιχο έξοχο. Κι όσοι από μας έχουν ζήσει αυτή τη μυστική στιγμή, πριν αρχίσει μια παράσταση, όταν μας υποδέχονται τα τζιτζίκια στην αιωνιότητα της μακαριότητας του τερετίσματος τους, χωρίς ενοχές, χωρίς προκαταλήψεις, αλλά και πέρα, απ'το τραγικό και το κωμικό, μόνον ως φύση, που τερετίζει τη χαρά της ζωής.

Ο Βαγγέλης Χρόνης με τον Θεοδόση Πελεγρίνη και τον Umberto Eco στην Ακρόπολη.

Ποίηση φιλοσοφική "Η ευθύνη του Μαΐου"...Ένα μικρό απόσπασμα από το κείμενο του Αλέκου Φασιανού.

Γράφει ο Αλέκος Φασιανός 

....Ο Βαγγέλης Χρόνης γράφει ποιήματα φιλοσοφικά και μας υποχρεώνει να σκεφτόμαστε. Η φιλοσοφική του διάθεση, ευδιάκριτη στα ποιήματα του, μας υποβάλλει τα ερωτήματα που συνειδητοποιούμε ενώ ονειρευόμαστε. Έχουμε τις αισθήσεις για να κατανοούμε και τις παραισθήσεις για ακριβέστερη ακόμη κατανόηση. Τι να κατανοούμε; Τον παράδεισο που "Έχει το χρώμα του αιώνιου γαλάζιου". Εκεί μένει ο Δεξίλεως, το λατρεμένο παιδί της Αθήνας. Εκεί μιλάνε για λιακάδες και ουράνια τόξα. Ο Χρόνης μας μιλά για το κυνήγι της χαράς που εξαφανίζεται μόλις την πλησιάζουμε καθώς η χαρά που οδηγεί στο νέο κάλλος είναι και αυτή αόρατη. Και ερωτευόμαστε τον χάρο γιατί ο έρωτας είναι προσωρινός, είναι γεμάτος από παλιές ζωές θλιμμένες και πικραμένες, όταν ο χρόνος θα πάψει να μετριέται. Η διάθεση του είναι η ίδια, τα ποιήματα του περιτριγυρίζονται από μάρμαρα αρχαία, από πρωτόγονες μουσικές και αρχαίους θεούς. Σαν να θέλει να τους ενώσει όλους. Το παρελθόν με το παρόν. Τον καινούριο κόσμο με τον παλιό. Ο ήλιος είναι ο μάρτυρας του, που συνεχίζει να ανατέλλει και να δύει παρ' όλο που η ζωή δύει εγκαταλειπόμενη από κάθε χρώμα φωτός. Και η οδύνη των θρηνούντων αδυνατεί να διαταράξει την νεκρική σιγή των θρηνουμένων.

Με την Φούλη παραμονή Χριστουγέννων.

Η αρχέγονη απορία "Η ευθύνη του Μαΐου"...Ένα μικρό απόσπασμα από το κείμενο του Θανάση Νιάρχου.

Γράφει ο Θανάσης Θ. Νιάρχος

...Από το πρώτο του κιόλας βιβλίο, τον "Σύμμαχο χρόνο", ως το σημερινό την "Ευθύνη του Μαΐου", περνώντας από τους "Νέους στον Άδη" στο "Ένα χωνάκι θλίψη", ο Βαγγέλης Χρόνης έδειξε να ενδιαφέρεται για ένα κυρίως πράγμα: Να συμπυκνώσει μέσα σε στίχους περιεκτικούς έναν εργώδη εσωτερικό κόσμο-τον δικό του-σε συνδυασμό με την ιστορημένη ζωή του ανθρώπου όπως απεικονίζεται στα έργα τέχνης. Κυρίως στα αγάλματα των μουσείων, με μια μόνη διαφορά: Τα αγάλματα όπως κρατάνε ζωντανή την αφή των χεριών που τα αγγίξανε, ή ζωντανό το βλέμμα των ανθρώπων που τα παρατηρήσανε, όταν υπήρχε η πινακίδα "μην αγγίζετε". Θα ήταν σωστό στη συνέχεια το βλέμμα αυτό που είναι ουσιαστικά το βλέμμα του Βαγγέλη Χρόνη να το αποσυνδέσουμε από τα έργα τέχνης καθώς από μόνο του μεταφέρεται στην καθημερινότητα των ανθρώπων. Μια καθημερινότητα όμως που για να την κάνει υποφερτή και ταυτόχρονα για να την τιμήσει, την προεκτείνει με τα ποιήματα του σε ατέρμονο μάκρος χρόνου. Σε τέτοιο μάλιστα βαθμό ώστε δεν μπορείς να διακρίνεις αν πρόκειται για μια καθημερινότητα που έχει ήδη πάρει τη θέση της σε ένα μουσείο, ή αν τα αγάλματα των μουσείων έχουν στοιχειώσει την καθημερινότητα ώστε να κινούμαστε ανάμεσα σε ανθρώπους που προορίζονται άμεσα να αγαλματοποιηθούν. Και μέσα σε όλη αυτή την αμφίδρομη κίνηση που λειτουργεί ως το πιο ιαματικό ξόρκι για τον θάνατο, ένας υπόκωφος λυγμός που όμως και αυτός τελικά γίνεται παρηγορητικός καθώς αισθάνεσαι πως και όταν θα έχεις γίνει άγαλμα, θα μπορεί να θρηνείς ή να οδύρεσαι.

Έφεδρος αξιωματικός στον Στρατό Ξηράς.

Μέσα στην ίδια λέξη... "Ένα χωνάκι θλίψη". Ένα μικρό απόσπασμα από το κείμενο της Κικής Δημουλά.

Γράφει η Κική Δημουλά 

...Τήρησα κι εγώ τον οφειλόμενο σεβασμό προς το περιττό, αφού μας λυτρώνει απ'το ασφυκτικό απαραίτητο, όπως το τίμησε και ο Χρόνης, ευχαριστημένος, ότι από το καθ'όλα διαλυμένο ποδήλατο του, ο τεχνίτης υποσχέθηκε να συντηρήσει μόνο το περιττό των φρένων. Έχω κι εγώ σφηνώσει και περιοριστεί στο ίδιο σχήμα μιας λέξης, το οποίο έχει ήδη καταλάβει ο Χρόνης, σα για να προυμνήσει έμμεσα αυτό που θα γίνουμε κάποτε. Οραματίζομαι ανακουφισμένα κι εγώ το σχήμα που θα έχει η απώτερη, κοινή, λυόμενη φωλιά όλων μας, η σκιά, αυτό το καθιερωμένο χωνευτικό επιδόρπιο, που προσφέρεται μετά την ύπαρξη. Ας διαβάσει λοιπόν η φωνή μου τα ποιήματα του Βαγγέλη Χρόνη, ελεύθερα με τη δέουσα οικειότητα αφού είμαι κι εγώ εκεί μέσα. 

Η Φούλη, ο Βαγγέλης, ο Σωτήρης και η Εύα. Χριστούγεννα, 1983.

Ο ποιητής Βαγγέλης Χρόνης και ο "Σύμμαχος χρόνος"...Ένα μικρό απόσπασμα από το κείμενο της Μαρίνας Λαμπράκη-Πλάκα.

Γράφει η Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα

...Έχουν αναγνωρίσει στην ποίηση του Βαγγέλη Χρόνη απηχήσεις από τον Καβάφη. Συγγένειες υπάρχουν. Κυρίως στην άλλη διάσταση που λανθάνει πίσω από την πρόδηλη καθημερινότητα. Αλλά οι διαφορές είναι πιο σημαίνουσες: η ποίηση του Καβάφη είναι εσωστρεφής, του κλειστού χώρου, "εντιμιστική". Αν θυμάμαι καλά το μοναδικό βλέμμα, που ρίχνει στη φύση είναι εκείνη η θεσπέσια "Θάλασσα του πρωιού". Αντίθετα, η ποίηση του Χρόνη είναι ηλιοχαρής, ανοιχτή στον κόσμο, στη φύση και στην απέραντη ομορφιά τους. Με αυτό το ξόρκι προσπαθεί ο ποιητής να κάνει "σύμμαχο τον χρόνο". Και τα καταφέρνει, δίνοντας και σε μας ένα μάθημα ζωής και αισιοδοξίας. Γιατί"αν έχεις μάτια", επιλέγει, "τα μεγάλα τα βρίσκεις ανάμεσα στα μικρά και στα καθημερινά".

Με την μητέρα μου και με τον αδερφό μου Νίκο μετά την παρέλαση της 25ης Μαρτίου 1959, στην Σταυρούπολη.

Με την Φούλη. Ακολούθησαν κολοκυθοανθοί γεμιστοί.

ΕΓΡΑΨΑΝ-ΕΙΠΑΝ(Για την ποίηση του Βαγγέλη Χρόνη).

🔴Θαυμάσιο, εξαιρετικό, ευρηματικό "Το σχήμα της σκιάς". Γοητευτικό, λυρικό το ποίημα σας για τον ποταμό Λι(Γκουιλίν), ταξιδεύει τον αναγνώστη, ακολουθώντας τους στίχους σας. Που τις θυμηθήκατε τις "αγνύθες" στο πολύ ωραίο "Αρχαίο μυστικό"; Με βάζετε να ξανασκεφτώ μήπως πρέπει κι εγώ να το περιλάβω στο Λεξικό μου, που το είχα απορρίψει αρχικά ως διαλεκτικό. Η ποίηση-όπως και η ευγένεια-υποχρεώνει...

18/2/2007, Γεώργιος Μπαμπινιώτης.

🔴Αγαπητέ Βαγγέλη, έξω από το Ναύπλιο περάσαμε καλά διαβάζοντας τα ποιήματα σου. Διακρίνονται για την επιγραμματικότητα τους που ταιριάζει περισσότερο με το περιεχόμενο και την αρχαιοελληνική λιτότητα λόγου, πλούσια όμως  σε λυρισμό. Το υπαινικτικό στοιχείο απογειώνει την ποίηση σου. Μας άρεσε όλη η συλλογή, ιδιαιτέρως τα ποιήματα "Οι φιλήδονες κόρες", "Τα επίγεια τραύματα", "Το χρέος του χρόνου", "Δίχως επίγνωση", "Ο κοινός στόχος", το ομότιτλο με την συλλογή.

Τηλέμαχος Χυτήρης.

🔴Βαγγέλη μου, τα ποιήματα σου, ξανά, μας επαναφέρουν στη λιτότητα του λόγου πιο απαραίτητη σε μια εποχή όπου ο πληθωρισμός(του λόγου) κάνει τις λέξεις να μοιάζουν με ...κεραμίδια πλαστικά. Τόλμησα στην τρίτη ανάγνωση-γιατί αφήνω μερικές μέρες να μεσολαβήσουν από τη μια στην άλλη-να τσακίσω την σελίδα με το ποίημα που προτιμώ. Και τώρα το βιβλίο βρέθηκε με τσακισμένες τις περισσότερες σελίδες. Σημειώνω  ενδεικτικά: "Τα αχόρταγα μάτια", "Το αρχαίο κεραμίδι", "Ωδή στον ήλιο", "Το χρώμα του νερού", "Η προτίμηση της άνοιξης", "Εαρινό νέκταρ", "Σινέ ο παράδεισος", "Ο χορευτής", "Οι απόγονοι των Φαρισαίων", "Βυζαντινοί αμανέδες", "Τα πλοία και οι άνθρωποι".

30/5/2018, Βασίλης Βασιλικός 

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΡΟΝΗΣ/ΠΟΙΗΣΗ 1999-2020. Ο συγκεντρωτικός τόμος της ποίησης του Βαγγέλη Χρόνη κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη με σχέδια του Αλέκου Φασιανού.